Το έγκλημα του βιασμού ανήκει στη λεγόμενη «σκοτεινή εγκληματικότητα» υπό την έννοια ότι μικρό μόνο μέρος του πραγματικού αριθμού των τελούμενων εγκλημάτων βιασμού βλέπει το φως της δημοσιότητας και ακολουθεί την οδό της δικαιοσύνης. Αυτό οφείλεται, μεταξύ των άλλων, και στο χαμηλό αριθμό καταγγελιών από τα θύματα. Σήμερα το αδίκημα του βιασμού στοιχειοθετείται στη διάταξη του άρθρου 336 ΠΚ. Το άρθρο έχει υποστεί ανά τα χρόνια πολλές τροποποιήσεις, οι οποίες κατά κύριο λόγο απηχούν τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εκάστοτε εποχής.
Ιστορική Αναδρομή
Με τον Ποινικό Κώδικα του 1950 ο βιασμός, αποτελούσε έγκλημα κατά των ηθών και διασπάστηκε σε τρία εγκλήματα: εκείνο του βιασμού (336 ΠΚ), του εξαναγκασμού σε ασέλγεια (337 ΠΚ) και εκείνο της κατάχρησης σε ασέλγεια (338 ΠΚ). Στο άρθρο 336 τυποποιούνταν ο εξαναγκασμός μόνο γυναίκας -όχι άνδρα- και μόνο σε εξώγαμη συνουσία -όχι ασελγής πράξη. Σημείο αναφοράς αποτέλεσε ο Ν. 1419/1984 με τον οποίο τα αδικήματα των άρθρων 336 και 337 ενοποιήθηκαν σε ένα: το έγκλημα του βιασμού είναι δυνατό να τελείται εναντίον οποιουδήποτε προσώπου ανεξαρτήτως φύλου, ενώ δεν απαιτείται το θύμα να εξαναγκάστηκε σε συνουσία, αλλά αρκεί ο εξαναγκασμός σε άλλη ασελγή πράξη. Παράλληλα, με τον ίδιο νόμο προβλέφθηκε διακεκριμένη μορφή: το αδίκημα του ομαδικού βιασμού. Με το π.δ. 283/1985 ο βιασμός εντάσσεται πλέον στα εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας και τα εγκλήματα οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής. Σημαντική τροποποίηση έλαβε χώρα και με τον Ν. 3500/2006, με τον οποίο καταργήθηκε το στοιχείο του «εξώγαμου» στη συνουσία, ώστε πια να είναι νοητή η τέλεση του εγκλήματος και στα πλαίσια του γάμου ! Πλέον, μετά τον Ν.4531/2018, με τον οποίο κυρώθηκε η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, στα στοιχεία του εγκλήματος του βιασμού, περιλαμβάνεται και η απουσία συγκατάθεσης του θύματος.
Το αδίκημα στον νέο Ποινικό Κώδικα
Με τον νέο ΠΚ νομικά υφίστανται οι εξής περιπτώσεις βιασμού: α) ο εξαναγκασμός άλλου σε επιχείρηση ή ανοχή γενετήσιας πράξης με τη χρήση σωματικής βίας ή απειλής σοβαρού και άμεσου κινδύνου ζωής ή σωματικής ακεραιότητας, β) το διακεκριμένο έγκλημα του ομαδικού βιασμού, γ) το διακεκριμένο έγκλημα του θανατηφόρου βιασμού, δ) περίπτωση όπου το θύμα βιασμού είναι ανήλικος και ε) η επιχείρηση γενετήσιας πράξης χωρίς τη συναίνεση του παθόντος. Σημαντική τροποποίηση του νέου καθεστώτος αποτελεί η αντικατάσταση των όρων «συνουσία» και «ασελγής πράξη» από τη «γενετήσια πράξη». Στη δεύτερη παράγραφο, προκειμένου να αποφευχθούν ερμηνευτικές δυσχέρειες, διευκρινίζεται ότι ως γενετήσια πράξη νοείται και η συνουσία και οι ίσης βαρύτητας με αυτήν πράξεις.
Το προστατευόμενο έννομο αγαθό
Ήδη με τον ν. 1419/1984 ως προστατευόμενο έννομο αγαθό κατοχυρώνεται η γενετήσια ελευθερία του ατόμου, ως ειδικότερη έκφανση της προσωπικής αξιοπρέπειας και ελευθερίας του. Πρόκειται για τη γενετήσια ελευθερία εν ευρεία εννοία, δηλαδή για το δικαίωμα του ατόμου να αυτοπροσδιορίζει ελεύθερα τη γενετήσια ζωή του. Στο άρθρο 336 ΠΚ κατοχυρώνεται η προστασία της γενετήσιας ελευθερίας του ατόμου υπό μία στενότερη έννοια. Πρόκειται για το ατομικό δικαίωμα του ανθρώπου να καθορίζει ελεύθερα τη σύναψη οποιασδήποτε μορφής γενετήσιας σχέσης με άλλο άτομο χωρίς εξαναγκασμούς. Το εν λόγω έννομο αγαθό προστατεύεται και σε συνταγματικό επίπεδο ως ειδικότερη μορφή της ανθρώπινης αξίας και αξιοπρέπειας, όσο και της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας.
Ποινικές Κυρώσεις
Το βασικό αδίκημα του βιασμού αποτελεί κακούργημα για το οποίο απειλείται ποινή κάθειρξης τουλάχιστον 10 ετών. Με τις πρόσφατες αλλαγές που επέφερε ο Ν. 4855/2021 τιμωρείται με ισόβια κάθειρξη ο ομαδικός βιασμός, ο θανατηφόρος βιασμός, όπως και η περίπτωση κατά την οποία το θύμα βιασμού είναι ανήλικος.
Ειρήνη Κ. Κατσαράκη, Δικηγόρος LLM