Με τον όρο διαφθορά στον ιδιωτικό τομέα εννοούμε τη διαφθορά ιδιώτη προς ιδιώτη, η οποία λαμβάνει χώρα εκτός του δημοσίου τομέα. Η εισαγωγή της διάταξης για την δωροδοκία στον ιδιωτικό τομέα δικαιολογείται από την διαρκή διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων, που έχει μεταφέρει στον ιδιωτικό τομέα δραστηριότητες που παλαιότερα αποτελούσαν μέρος του δημόσιου τομέα. Στο πλαίσιο του ιδιωτικού τομέα οι συνέπειες μιας τέτοιας επιλήψιμης συναλλαγής έχουν αντίκτυπο στο εσωτερικό μιας επιχείρησης, αφού ενδεχομένως να σχετίζονται με πράξεις, όπως παραποίηση λογιστικών καταστάσεων ή ακόμη και με προσπάθεια εξαπάτησης των μετόχων.
Το αδίκημα του άρθρου 396 ΠΚ
Με τον Ν. 4619/2019 το έγκλημα της δωροδοκίας στον ιδιωτικό τομέα, τυποποιείται στο άρθρο 396 ΠΚ και εντάσσεται πλέον στο 23ο κεφάλαιο του ΠΚ, ήτοι στα εγκλήματα κατά των περιουσιακών αγαθών. Πυρήνας του εγκλήματος της δωροδοκίας στον ιδιωτικό τομέα αποτελεί μια παράνομη συναλλαγή ανάμεσα στον εργαζόμενο σε ιδιωτικό φορέα και σε κάποιο τρίτο πρόσωπο. Αντικείμενο της παράνομης αυτής συναλλαγής δύναται να είναι μια μελλοντική ενέργεια ή παράλειψη, η οποία λαμβάνει χώρα κατά παράβαση των καθηκόντων του εργαζομένου – υπαλλήλου στον ιδιωτικό φορέα.
Προστατευόμενο έννομο αγαθό
Πολλές είναι οι απόψεις που έχουν υποστηριχθεί γύρω από το έννομο αγαθό που προστατεύεται με την διάταξη της δωροδοκίας στον ιδιωτικό τομέα. Πιο συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι το προστατευόμενο έννομο αγαθό στη διάταξη είναι πρωτίστως α) η υποχρέωση πίστης του εργαζομένου έναντι του εργοδότη του, β) ο υγιής ανταγωνισμός και τα συμφέροντα των καταναλωτών, γ) η περιουσία του ιδιωτικού φορέα, η οποία αδιαμφισβήτητα τίθεται σε κίνδυνο από τέτοιου είδους πράξεις, δ) η ίδια η επιχείρηση και η «προς τα έξω» έκφρασή της, ως ένα υπαρκτό κοινωνικό μέγεθος ιδιαίτερης σημασίας στη σύγχρονη κοινωνική ζωή, όχι μόνο ως μέσο παραγωγής πλούτου, αλλά και ως κοινωνικός χώρος εξασφάλισης εργασίας.
Ο δράστης του εγκλήματος
Από την διατύπωση του παρ. 1 του άρθρου 396 του ΠΚ προκύπτει ότι δράστης του εγκλήματος μπορεί να είναι κάθε πρόσωπο που «εργάζεται ή παρέχει υπηρεσίες με οποιαδήποτε ιδιότητα ή σχέση στον ιδιωτικό τομέα». Η ευρεία αυτή διατύπωση έχει ως στόχο να περιλάβει κάθε πιθανή σχέση συνεργασίας, στην οποία υφίσταται το στοιχείο του καθήκοντος, με την έννοια της υποχρέωσης πίστεως ή της σχέσεως εμπιστοσύνης. Η ιδιότητα του δράστη αυτή είναι και η σημαντικότερη διάκριση των εγκλημάτων της δωροδοκίας στον ιδιωτικό τομέα, σε σχέση με τα αντίστοιχα υπηρεσιακά εγκλήματα.
Τέλεση πράξης κατά την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας
Στο πεδίο της επιχειρηματικής δραστηριότητας βρίσκονται οι πράξεις εκείνες που αποσκοπούν στην απόκτηση κέρδους. Επιχειρηματική δραστηριότητα θα πρέπει να ασκεί τόσο ο ιδιωτικός φορέας στην οργανωτική δομή του οποίου εντάσσεται ο εργαζόμενος – δράστης της παθητικής δωροδοκίας, αλλά και ο τρίτος, προμηθευτής – ανταγωνιστής. Αντικείμενο της παράνομης συναλλαγής αποτελεί οποιαδήποτε ενέργεια ή παράλειψη του εργαζόμενου στον ιδιωτικό τομέα κατά παράβαση των καθηκόντων του.
Το αθέμιτο ωφέλημα
Στην έννοια του αθέμιτου ωφελήματος περιλαμβάνονται πρωτίστως οι παροχές περιουσιακής αξίας, που συνιστώνται σε χρήμα ή άλλη υλική ωφέλεια (ασχέτως αν προέρχονται από την περιουσία του ιδίου του δωροδότη ή άλλου προσώπου), χωρίς να ενδιαφέρει αρχικά η οικονομική τους αξία. Μέσω της ωφέλειας αυτής θα πρέπει να καλυτερεύει, έστω και πρόσκαιρα, η οικονομική, νομική ή προσωπική θέση του δράστη – δωρολήπτη. Κατά κανόνα όμως, πρόκειται για κάποιο χρηματικό δώρο.
Τα ευνοϊκά μέτρα της παραγράφου 3 του άρθρου 396 ΠΚ
Προβλέπεται η ενεργοποίηση της εφαρμογής της διάταξης του άρθρου 263Α ΠΚ, σύμφωνα με το οποίο προβλέπονται μέτρα επιείκειας για όσους συμβάλλουν στην αποκάλυψη πράξεων διαφθοράς. Πιο συγκεκριμένα, συνδυάζεται η δυνατότητα έμπρακτης μετάνοιας για το δράστη της ενεργητικής δωροδοκίας και η ευνοϊκή μεταχείριση για τους δράστες τόσο της δωροληψίας όσο και της δωροδοκίας στον ιδιωτικό τομέα.
Ειρήνη Κ. Κατσαράκη, Δικηγόρος, LLM