Η τεχνολογική πρόοδος δημιούργησε μια νέα πραγματικότητα και αποκάλυψε νέες εκφάνσεις της εγκληματικής δράσης. Ο υποψήφιος δράστης διαθέτει στη φαρέτρα του νέα ψηφιακά εργαλεία για την ικανοποίηση των εγκληματικών σκοπών του. Οι νέες μορφές αυτής της εγκληματικής δράσης συναντώνται συχνά με τους όρους “ηλεκτρονικό έγκλημα” ή “κυβερνοέγκλημα” ή “έγκλημα του κυβερνοχώρου”. Εξαιτίας, ωστόσο, της έκτασης που έχει λάβει το ηλεκτρονικό έγκλημα είναι πιθανό να απαντήσει κανείς και τους όρους «έγκλημα ηλεκτρονικών υπολογιστών», «έγκλημα στο διαδίκτυο», «ψηφιακό έγκλημα», «τεχνολογικό έγκλημα» ή τους αγγλικούς όρους «cybercrime», «e-crime», «computer crime», «internet related crime», «hitech-crime».
Διάκριση Ηλεκτρονικού εγκλήματος και Κυβερνοεγκλήματος
Σε μια προσπάθεια ορισμού του ηλεκτρονικού εγκλήματος, υποστηρίζεται σήμερα μια τριπλή προσέγγιση του, κατά την οποία το ηλεκτρονικό έγκλημα είναι α) μια νέα μορφή εγκλήματος, η οποία διαπράττεται με την χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή, β)αποτελεί μία παραλλαγή των ήδη υπαρχόντων παραδοσιακών εγκλημάτων, τα οποία όμως τελούνται μέσω υπολογιστών και γ) συνιστά μία πράξη στην εκδήλωση της οποίας συμμετέχει κατά οποιονδήποτε τρόπο ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής.
Από την άλλη ως κυβερνοέγκλημα ορίζεται κάθε αξιόποινη πράξη, η οποία προβλέπεται σε διάταξη ποινικού νόμου ή διεθνούς νομικού κειμένου(όπως η Cybecrime Convention του Συμβουλίου της Ευρώπης), και λαμβάνει χώρα στον Κυβερνοχώρο (Cyberspace) δηλ. στην διασυνδεδεμένη πραγματικότητα των δισεκατομμυρίων χρηστών και συσκευών, η οποία αποτελεί την 5η διάσταση του χώρου (πέρα από τη στεριά, τη θάλασσα, τον αέρα και το διάστημα).
Διακρίσεις κυβερνοεγκλημάτων
Με τον όρο «κυβερνοέγκλημα» νοούνται τρεις κατηγορίες αδικημάτων :
- Γνήσια πληροφορικά εγκλήματα : «κλασικά» ποινικά αδικήματα που τελούνται μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή (π.χ. Απάτη με υπολογιστή – άρθρο 386Α ΠΚ).
- Εγκλήματα κατά πληροφοριακών συστημάτων : Ποινικά αδικήματα, που διαπράττονται κατά της εμπιστευτικότητας, ακεραιότητας και διαθεσιμότητας των πληροφοριακών συστημάτων και των ψηφιακών δεδομένων (π.χ. παρακώλυση λειτουργίας συστήματος υπολογιστή – άρθρο 292Β ΠΚ, παράνομη πρόσβαση σε σύστημα πληροφοριών ή δεδομένων – άρθρο 370Β ΠΚ, κλπ).
- Εγκλήματα σχετικά με ψηφιακό περιεχόμενο : Ποινικά αδικήματα, που σχετίζονται με την διακίνηση παράνομου περιεχομένου μέσω συστημάτων πληροφοριών (πχ παιδική πορνογραφία – άρθρο 348Α ΠΚ).
Χαρακτηριστικά
- Ταχύτητα : Η διάπραξη τέτοιων αδικημάτων λαμβάνει χώρα σε ελάχιστο χρόνο και συχνά χωρίς να γίνεται αντιληπτή από το θύμα.
- Ευκολία : Τελούνται συνήθως από απόσταση, χωρίς να απαιτείται η φυσική παρουσία του δράστη
- Ανωνυμία : Οι τεχνολογικές υποδομές παρέχουν στο δράστη σημαντικές διευκολύνσεις ώστε να αποκρύψει την ταυτότητά του
- Διασυνοριακός Χαρακτήρας : Οι προπαρασκευαστικές ενέργειες, οι πράξεις αλλά και τα αποτελέσματα του κυβερνοεγκλήματος συνήθως λαμβάνουν χώρα ταυτοχρόνως σε πολλές δικαιοδοσίες.
- Δυσχέρεια στην Διερεύνηση : Ο διασυνοριακός χαρακτήρας αλλά και τα ψηφιακά ίχνη αυτής της κατηγορίας εγκλημάτων δυσχεραίνουν τη διερεύνηση και εξιχνίασή του.
- Διακρατική Συνεργασία : Ο διασυνοριακός χαρακτήρας του κυβερνοεγκλήματος απαιτεί την διακρατική συνεργασία των διωκτικών αρχών.
- Έλλειψη Επαρκούς Καταγραφής : Το μέγεθος των τελούμενων κυβερνοεγκλημάτων είναι δυσανάλογα μεγαλύτερο των καταγραφόμενων περιστατικών.
Ειρήνη Κ. Κατσαράκη, Δικηγόρος LLM