Νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες ή κοινώς «ξέπλυμα μαύρου χρήματος» ονομάζεται η διαδικασία μετατροπής χρήματος που αποκτήθηκε με παράνομους τρόπους, σε χρήμα που αποκτήθηκε με νόμιμους τρόπους. Το χρήμα που έχει αποκτηθεί με μη νόμιμο τρόπο ονομάζεται «βρώμικο χρήμα» ή «μαύρο χρήμα». Το αδίκημα ενσαρκώνει τη βασική αρχή “crime doesn’t pay”, κατά την οποία ο δράστης μιας αξιόποινης πράξης δεν πρέπει να αποκομίσει κέρδος από αυτήν.
Βασικό έγκλημα
Για να στοιχειοθετηθεί το αδίκημα απαιτείται μια χρονικά πρότερη αξιόποινη πράξη, η οποία αποκαλείται ως «βασικό έγκλημα» και από την οποία προέρχεται η προς νομιμοποίηση περιουσία. Στο νόμο έχει δημιουργηθεί ένας κατάλογος από βασικά εγκλήματα, ανάμεσα στα οποία αναφέρονται ενδεικτικά η εγκληματική οργάνωση, η δωροδοκία – δωροληψία υπαλλήλου, η παράνομη διακίνηση ναρκωτικών, η λαθρεμπορία, η φοροδιαφυγή, η μη καταβολή χρεών στο δημόσιο, η απάτη, η ληστεία, η κλοπή, τα χρηματιστηριακά αδικήματα, κλπ.
Τρόποι τέλεσης
Το αδίκημα της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες απαντάται με τέσσερις μορφές και συγκεκριμένα :
α) Μετατροπή ή μεταβίβαση περιουσίας εν γνώσει του γεγονότος ότι προέρχεται από εγκληματική δραστηριότητα, ή από πράξη συμμετοχής σε τέτοια δραστηριότητα, με σκοπό την απόκρυψη ή τη συγκάλυψη της παράνομης προέλευσής της, ή την παροχή συνδρομής σε οποιονδήποτε ενέχεται στη δραστηριότητα αυτή για να αποφύγει τις έννομες συνέπειες των πράξεών του,
β) Απόκρυψη ή συγκάλυψη της αλήθειας, όσον αφορά τη φύση, την προέλευση, τη διάθεση, τη διακίνηση ή τη χρήση περιουσίας ή τον τόπο όπου αυτή βρίσκεται ή την κυριότητα επ’ αυτής, ή τα σχετικά με αυτή δικαιώματα, εν γνώσει του γεγονότος ότι η περιουσία αυτή προέρχεται από εγκληματική δραστηριότητα ή από πράξη συμμετοχής σε τέτοια δραστηριότητα,
γ) Απόκτηση, κατοχή ή χρήση περιουσίας, εν γνώσει, κατά τον χρόνο κτήσης, ή κατά τον χρόνο περιέλευσης της κατοχής ή της χρήσης, του γεγονότος ότι η περιουσία προέρχεται από εγκληματική δραστηριότητα ή από πράξη συμμετοχής σε τέτοια δραστηριότητα,
δ) Χρησιμοποίηση του χρηματοπιστωτικού τομέα με την τοποθέτηση σε αυτόν ή τη διακίνηση μέσω αυτού εσόδων που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες, με σκοπό να προσδοθεί νομιμοφάνεια στα εν λόγω έσοδα.
Ποινική αντιμετώπιση
Οι ποινικές κυρώσεις που απειλούνται κατά του δράστη του αδικήματος προβλέπονται στο άρθρο 39 ν.4557/2018, όπως ισχύει μετά τον ν. 4816/2021. Συγκεκριμένα προβλέπεται:
- Γενική ρήτρα: κάθειρξη 8 ετών και χρηματική ποινή.
- Κάθειρξη έως 10 έτη και χρηματική ποινή για τον δράστη νομιμοποίησης αν α) το παράνομο περιουσιακό όφελος υπερβαίνει τις 120.000 €, β) αν τελείται από υπόχρεα προς αναφορά ύποπτων συναλλαγών πρόσωπα κατά την άσκηση της δραστηριότητάς τους (ενδεικτικά: ορκωτοί ελεγκτές- λογιστές, συμβολαιογράφοι, κλπ), γ) αν η παράνομη περιουσία προέρχεται από ειδικώς αναφερόμενα στο νόμο κακουργήματα (ενδεικτικά : εγκληματική οργάνωση, τρομοκρατική οργάνωση, εμπορία ναρκωτικών, ληστεία κλπ).
- Κάθειρξη (5 – 15 έτη) και χρηματική ποινή για όποιον τελεί πράξη νομιμοποίησης κατ’ επάγγελμα ή ως μέλος εγκληματικής οργάνωσης.
- Ποινή φυλάκισης έως τρία έτη και χρηματική ποινή στην περίπτωση που η προγενέστερη εγκληματική δραστηριότητα είναι πλημμέλημα.
- Απαλλαγή του δράστη για το αδίκημα της νομιμοποίησης εσόδων, σε περίπτωση απαλλαγής του για το βασικό αδίκημα.
Αρμόδια Αρχή
Σημαντικό ρόλο στην καταπολέμηση των εγκληματικών αυτών συμπεριφορών διαδραματίζει η Αρχή Καταπολέμησης Νομιμοποίησης Παράνομων Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες. Αποτελεί την εθνική μονάδα για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, της χρηματοδότησης της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής, και ελέγχου των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης, συνεισφέροντας στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της δημοσιονομικής και οικονομικής πολιτικής. Σκοπός της είναι η λήψη και εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων για την πρόληψη, τον εντοπισμό και την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, ο προσδιορισμός των σχετιζόμενων με την τρομοκρατία προσώπων και η επιβολή χρηματοοικονομικών κυρώσεων σε βάρος τους.
Ειρήνη Κ. Κατσαράκη, Δικηγόρος LLM