Η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθεροτυπίας καθιερώθηκε με πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Ένωσης Εφημερίδων (ΠΕΕ) και από το 1993 γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 3 Μαΐου. Αποτελεί αφορμή για να θυμηθούμε τη σπουδαιότητα της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ελευθερίας της έκφρασης και της ελευθερίας του Τύπου.
Ελευθερία της έκφρασης
Το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης διαδραματίζει έναν θεμελιώδη ρόλο στην εύρυθμη λειτουργία μιας δημοκρατικά νοούμενης κοινωνίας. Πρόκειται για ένα κατ’ εξοχήν αρνητικό δικαίωμα με διττή υπόσταση συνιστάμενη, όχι μόνο στην ελευθερία της έκφρασης ως ενέργεια (θετική), αλλά και ως παράλειψη (αρνητική). Σε εθνικό επίπεδο κατοχυρώνεται ρητά στο άρθρο 14 του Συντάγματος, σε διακρατικό στο άρθρο 10 της ΕΣΔΑ ή το 19 της ΔΣΑΠΔ και σε υπερεθνικό στο άρθρο 11 του ΧΘΔΕΕ. Με το εν λόγω δικαίωμα νοείται η μετάδοση ειδήσεων αλλά και ολόκληρη η λογικά πρότερη διαδικασία, ήτοι η λήψη και επεξεργασία πληροφοριών. Συνακόλουθα φορείς του δικαιώματος διασταλτικά θεωρούνται όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα.
Ελευθεροτυπία
Η ελευθεροτυπία συνιστά την άλλη όψη του δικαιώματος στην πληροφόρηση. Τα δύο δικαιώματα είναι αλληλοεξαρτώμενα και άρρηκτα συνδεδεμένα. Ο τύπος, κατά την έννοια του άρθρου 14 παρ. 1 εδ. α του Συντάγματος, περιλαμβάνει όλα τα έντυπα που είναι κατάλληλα και προορισμένα για διάδοση πληροφορίας. Υπό αυτή τη συνθήκη, τύπος και έντυπα είναι τα βιβλία, οι εφημερίδες, τα περιοδικά, τα φυλλάδια, οι προκηρύξεις, οι αφίσες, τα αυτοκόλλητα σε παράθυρα καταστημάτων, αυτοκινήτων κλπ, δηλαδή τα προϊόντα τυπογραφίας κάθε μορφής, αλλά και οι προορισμένες για διάδοση πληροφοριών φωτογραφίες, εικόνες, πανώ κλπ.
Περιορισμός, λοιπόν, της ελευθερίας τόσο του αρθρογράφου όσο και του τυπογράφου, του σκιτσογράφου, του συντάκτη, του επιμελητή, του διανομέα, του εκδότη και κάθε άλλου σχετικού προσώπου είναι περιορισμός της ελευθερίας του τύπου. Ακόμα και αν υπάρχουν εξαιρετικές περιπτώσεις όπου αυτή επιτρέπεται, οι περιορισμοί της κυκλοφορίας ενός δημοσιεύματος που επιβάλλονται σε χρόνο προγενέστερο αυτής, θεωρούνται άνευ ετέρου περιστατικά λογοκρισίας και επομένως, είναι παράνομοι. Εκτός των άλλων, για να υφίσταται ουσιαστικά ελευθερία του τύπου, ο δημοσιογράφος δεν θα πρέπει να εξαναγκασθεί ουδόλως να εκφράσει απόψεις που αντίκεινται στη δική του γνώμη, αποκλειστικά και μόνο για να ακολουθήσει τη χροιά της εκάστοτε, επί παραδείγματι, εφημερίδας στην οποία εργάζεται.
Περιορισμοί
Όμως, με το άρθρο αρ. 25 παρ. 3 του Συντάγματος, άλλα και το άρθρο 281 ΑΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ, προκύπτει ότι και το δικαίωμα της ελευθεροτυπίας υπόκειται σε περιορισμούς και ασκείται εντός των ορίων που χαράσσουν οι νόμοι του κράτους, οι οποίοι επιδιώκουν όχι την με οποιοδήποτε τρόπο παρεμπόδιση της ελευθεροτυπίας, αλλά την προστασία του κοινωνικού συνόλου από την καταχρηστική άσκηση του συνταγματικού αυτού δικαιώματος. Η σφαίρα επιρροής ενός δικαιώματος, βρίσκει τα όριά της εκεί που εκκινεί η σφαίρα επιρροής ενός άλλου δικαιώματος που ενδεχομένως προσβάλλεται.