Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ένα άτομο αδυνατεί να διαχειριστεί τις προσωπικές και περιουσιακές του υποθέσεις λόγω κάποιας ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή σωματικής αναπηρίας, ο νόμος παρέχει τη δυνατότητα να τεθεί υπό καθεστώς δικαστικής συμπαράστασης κατόπιν δικαστικής αποφάσεως. Το δικαστήριο δεν δεσμεύεται από την αίτηση, οφείλει όμως να επιβάλλει στον συμπαραστατούμενο τους ελάχιστους δυνατούς περιορισμούς που απαιτεί το συμφέρον του.
Ποια πρόσωπα αφορά;
Προϋπόθεση για να τεθεί ένα πρόσωπο σε δικαστική συμπαράσταση είναι η αδυναμία διαχείρισης των υποθέσεών του. Η αδυναμία αυτή μπορεί να είναι αποτέλεσμα είτε πνευματικής διαταραχής, όταν πάσχει από κάποια ψυχική νόσο λ.χ. άνοια, alzheimer, είτε σωματικής αναπηρίας, λ.χ. κώφωση, τύφλωση, κινητικά προβλήματα. Περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί ένα πρόσωπο να υποβληθεί σε δικαστική συμπαράσταση είναι και αυτή της ασωτίας (αλόγιστη σπατάλη χρημάτων), τοξικομανίας (εξάρτηση από ναρκωτικές ουσίες) ή αλκοολισμού (εξάρτηση από το αλκοόλ), με αποτέλεσμα να θέτει σε κίνδυνο στέρησης τόσο τον εαυτό του όσο και μέλη της οικογένειάς του (σύζυγο, τέκνα, γονείς κλπ). Η δικαστική συμπαράσταση αφορά κυρίως ενήλικα πρόσωπα, μπορεί όμως να τύχει εφαρμογής και σε ανήλικο κατά το τελευταίο έτος της ανηλικότητάς του.
Ποιος μπορεί να υποβάλει αίτηση για τη θέση σε δικαστική συμπαράσταση
Τα πρόσωπα που δικαιούνται σε υποβολή αίτησης διαφέρουν ανάλογα με το είδος της αδυναμίας του προσώπου:
- Στην περίπτωση της πνευματικής διαταραχής δικαίωμα να υποβάλουν αίτηση έχουν ο πάσχων, ο σύζυγος, οι γονείς, τα τέκνα, ο εισαγγελέας, το Δικαστήριο αυτεπάγγελτα.
- Στην περίπτωση της σωματικής αναπηρίας δικαιούχος είναι μόνο ο πάσχων.
Δυνατότητες του Δικαστηρίου
- Στερητική δικαστική συμπαράσταση (πλήρης ή μερική): κήρυξη του συμπαραστατέου ως ανίκανου για όλες ή για ορισμένες δικαιοπραξίες, γιατί κρίνει ότι αδυνατεί να ενεργεί γι’ αυτές αυτοπροσώπως.
- Επικουρική δικαστική συμπαράσταση (πλήρης ή μερική): για την ισχύ όλων ή ορισμένων δικαιοπραξιών του απαιτείται η συναίνεση του δικαστικού συμπαράσταση.
- Συνδυασμό των προηγούμενων ρυθμίσεων.
Εποπτικό συμβούλιο
Το εποπτικό συμβούλιο αποτελείται από 3 έως 5 μέλη (συγγενείς και φίλοι), οι οποίοι διορίζονται από το αρμόδιο Δικαστήριο με σκοπό τον έλεγχο του δικαστικού συμπαραστάτη. Η αρμοδιότητα του εποπτικού συμβουλίου δεν συνίσταται μόνο στην εποπτεία της δράσης του δικαστικού συμπαραστάτη, αλλά διαδραματίζει και συμβουλευτικό ρόλο.
Αρμόδιο Δικαστήριο
Το αρμόδιο δικαστήριο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο της κατοικίας ή της συνήθους διαμονής του ασθενούς – συμπαραστατέου, το οποίο δικάζει με την διαδικασία της Εκουσίας Δικαιοδοσίας.