Η προσωπική κράτηση είναι ένα μέτρο αναγκαστικής εκτέλεσης που προβλέπεται για συγκεκριμένες περιπτώσεις. Αποτελεί μέτρο που πρέπει να εφαρμόζεται με προσοχή και σύμφωνα πάντα με την αρχή της αναλογικότητας. Τα δικαστήρια οφείλουν να σταθμίζουν τις συνθήκες ανά περίπτωση και να λαμβάνουν υπόψη τους την οικονομική κατάσταση του οφειλέτη και την πιθανότητα το μέτρο να οδηγήσει στην ικανοποίηση της απαίτησης.
Ας εξετάσουμε τις βασικές πτυχές αυτού του μέτρου:
1.Ορισμός και περιπτώσεις επιβολής: Σύμφωνα με το άρθρο 1047 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η προσωπική κράτηση διατάσσεται στις περιπτώσεις που ορίζει ρητώς ο νόμος. Επιπλέον, μπορεί να διαταχθεί και για απαιτήσεις από αδικοπραξίες. Η διάρκεια της προσωπικής κράτησης ορίζεται με την απόφαση και δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα έτος.
2.Διαδικασία: Η αγωγή για απαγγελία προσωπικής κράτησης μπορεί να ασκηθεί και αυτοτελώς. Σε αυτή την περίπτωση, εκδικάζεται κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών και υπάγεται στο μονομελές πρωτοδικείο. Η αγωγή μπορεί να εισαχθεί είτε στο δικαστήριο της γενικής δωσιδικίας του εναγομένου, είτε στο δικαστήριο που είναι κατά τόπον αρμόδιο για την απαίτηση.
3.Περιορισμοί: Σύμφωνα με το άρθρο 1048 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η προσωπική κράτηση δεν διατάσσεται:
α) Κατά των ανηλίκων που τελούν υπό γονική μέριμνα ή υπό επιτροπεία και κατά των προσώπων που έχουν τεθεί σε κατάσταση δικαστικής συμπαράστασης.
β) Κατά βουλευτών όσο διαρκεί η βουλευτική περίοδος και τέσσερις εβδομάδες μετά τη λήξη της.
γ) Κατά προσώπων που συμπλήρωσαν το εξηκοστό πέμπτο έτος της ηλικίας τους.
δ) Κατά κληρικών κάθε βαθμού κάθε γνωστής θρησκείας.
4.Εκτέλεση της απόφασης: Σύμφωνα με το άρθρο 1049 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η σύλληψη του προσώπου που καταδικάστηκε σε προσωπική κράτηση γίνεται από δικαστικό επιμελητή, πάντα μπροστά σε μάρτυρα. Υπάρχουν συγκεκριμένες περιόδοι κατά τις οποίες απαγορεύεται η σύλληψη, όπως από 1 έως 31 Αυγούστου, από 23 Δεκεμβρίου μέχρι 7 Ιανουαρίου του επόμενου έτους, και κατά τη διάρκεια εκλογικών περιόδων.
5.Ειδικές περιπτώσεις: Για χρέη προς το Δημόσιο, σύμφωνα με το άρθρο 234 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, προσωπική κράτηση μπορεί να διαταχθεί μόνο εφόσον το συνολικό ληξιπρόθεσμο χρέος προς το Δημόσιο από κάθε αιτία, συμπεριλαμβανομένων και των κάθε είδους τόκων και προσαυξήσεων, υπερβαίνει το ποσό των εκατό πενήντα χιλιάδων (150.000) ευρώ.
Ειδικώς για την επιβολή προσωπικής κράτησης σε περιπτώσεις χρεών προς το Δημόσιο ισχύουν τα παρακάτω:
1.Η προσωπική κράτηση μπορεί να διαταχθεί μόνο εφόσον:
α) Πρόκειται για έσοδο που εισπράττεται κατά τις διατάξεις του ν.δ. 356/1974 (Κώδικας Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων – ΚΕΔΕ).
β) Το συνολικό ληξιπρόθεσμο χρέος προς το Δημόσιο από κάθε αιτία, συμπεριλαμβανομένων και των κάθε είδους τόκων και προσαυξήσεων, υπερβαίνει το ποσό των εκατό πενήντα χιλιάδων (150.000) ευρώ.
2.Η προσωπική κράτηση δεν διατάσσεται κατά:
α) Προσώπων που τελούν υπό γονική μέριμνα, επιτροπεία, δικαστική ή νόμιμη απαγόρευση.
β) Βουλευτών, ενόσω διαρκεί η βουλευτική περίοδος και τέσσερις εβδομάδες μετά τη λήξη της.
γ) Κληρικών κάθε γνωστής θρησκείας.
3. Η αίτηση για την επιβολή της προσωπικής κράτησης υπογράφεται και κατατίθεται στο δικαστήριο από τον προϊστάμενο της δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας ή του τελωνείου, όπου είναι βεβαιωμένα τα χρέη.
4.Αντιρρήσεις κατά της εκτέλεσης επιτρέπονται μόνο για την περίπτωση εξόφλησης της οφειλής ή συμψηφισμού αυτής και εκδικάζονται από τον πρόεδρο του αρμόδιου δικαστηρίου, κατά τη διαδικασία των άρθρων 686 επόμενα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
5.Η προσωπική κράτηση μπορεί να διαταχθεί και για χρέη προς τρίτους πλην ιδιωτών που εισπράττονται κατά τις διατάξεις του ΚΕΔΕ.
6.Σε περίπτωση νομικών προσώπων, η προσωπική κράτηση μπορεί να διαταχθεί κατά των εκπροσώπων τους, των διευθυνόντων συμβούλων, των διαχειριστών και άλλων υπευθύνων προσώπων, ανάλογα με τη νομική μορφή του οφειλέτη.
7.Η προσωπική κράτηση διατάσσεται για χρέη που ήταν βεβαιωμένα κατά το χρόνο απόκτησης της ιδιότητας του υπεύθυνου προσώπου ή βεβαιώθηκαν κατά τη διάρκεια που είχε τη συγκεκριμένη ιδιότητα, ανεξάρτητα αν μεταγενέστερα απέβαλε την ιδιότητα αυτή.
Ρητέον ότι η προσωπική κράτηση ως μέτρο για την είσπραξη δημοσίων εσόδων έχει καταργηθεί με το Ν. 3842/2010. Ωστόσο, οι διατάξεις που αναφέρονται παραπάνω μπορεί να έχουν εφαρμογή σε ειδικές περιπτώσεις ή για ιστορικούς λόγους.