Ενόψει των εθνικών εκλογών της 21ης Μαΐου ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σκιαγράφηση της διαδικασίας που ακολουθείται σύμφωνα με το Σύνταγμα για τον διορισμό της νέας Κυβέρνησης. Πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, καθώς είναι εκείνος που διορίζει τον Πρωθυπουργό και με πρότασή του διορίζει και παύει τα λοιπά μέλη της Κυβέρνησης και τους Υφυπουργούς.
Μετά τις εκλογές
Αμέσως μετά τις εκλογές ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ενημερώνεται για τα αποτελέσματα των εκλογών και δίνει εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης στον Πρωθυπουργό. Πρωθυπουργός διορίζεται ο αρχηγός του κόμματος που διαθέτει στη Βουλή την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών.
Η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης είναι η πράξη με την οποία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναθέτει στον αρχηγό της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ο εντολοδόχος πρωθυπουργός παρουσιάζει τον κατάλογο των υπουργών του και ορκίζεται μαζί με την κυβέρνησή του, συνήθως την τρίτη ημέρα μετά τις εκλογές.
Οι διερευνητικές εντολές
Αν κανένα κόμμα δεν διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέχει στον αρχηγό του κόμματος που διαθέτει τη σχετική πλειοψηφία διερευνητική εντολή για να διακριβωθεί η δυνατότητα σχηματισμού Κυβέρνησης που να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, ανατίθεται διερευνητική εντολή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στον αρχηγό του δεύτερου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος, ώστε να διερευνήσει κατά πόσο μπορεί να σχηματίσει Κυβέρνηση που να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Αν αυτή η προσπάθεια δεν τελεσφορήσει, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δίνει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του τρίτου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος.
- Κάθε διερευνητική εντολή ισχύει για 3 ημέρες.
- Αν καμία δεν τελεσφορήσει, τότε οφείλει να καλέσει τους αρχηγούς όλων των κομμάτων και να καταβληθεί προσπάθεια να σχηματιστεί Κυβέρνηση.
- Σε περίπτωση αποτυχίας, επιδιώκει τον σχηματισμό Κυβέρνησης όσο το δυνατόν ευρύτερης αποδοχής για τη διενέργεια εκλογών.
- Αν τίποτα από τα παραπάνω δεν έχει αποτέλεσμα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναθέτει στον Πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας ή του Αρείου Πάγου ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου το σχηματισμό Κυβέρνησης, όσο το δυνατόν ευρύτερης αποδοχής, για να διενεργήσει εκλογές, και διαλύει τη Βουλή.
Η αρχή της δεδηλωμένης
Η αρχή της δεδηλωμένης γεννήθηκε μετά την καταγγελία του Χαρίλαου Τρικούπη ότι ο βασιλιάς διόριζε υπουργούς από την μειοψηφία ή “ακόμη και τον κηπουρό του”. Σύμφωνα με την αρχή, η Κυβέρνηση οφείλει να έχει τη δεδηλωμένη εμπιστοσύνη της απόλυτης πλειοψηφίας των βουλευτών, δηλαδή τουλάχιστον 151 από τους 300 βουλευτές. Διαχρονικά αυτή η εμπιστοσύνη δηλώνεται με σχετική ψηφοφορία της Βουλής μετά από κάθε σχηματισμό νέας Κυβέρνησης. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται η δημοκρατική νομιμοποίηση της Κυβέρνησης, η οποία δεν εκλέγεται απευθείας από τον λαό.