Η ορθή και νόμιμη χρήση όπλου από τα αστυνομικά όργανα υπόκειται στις αρχές νομιμότητας και της αναλογικότητας. Η πλήρωση των αρχών αυτών, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη αισθήματος ασφάλειας και εμπιστοσύνης σε κάθε πολίτη απέναντι στο κράτος δικαίου. Ο ν. 3169/2003 οριοθετεί τις προϋποθέσεις οπλοκατοχής και οπλοφορίας, καθώς και τις περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να γίνει χρήση όπλου από αστυνομικό.
Πότε μπορεί να γίνει χρήση όπλου από αστυνομικό;
Σύμφωνα με την διάταξη του αρ. 3 του Ν. 3169/2003, αστυνομικός δύναται να κάνει χρήση πυροβόλου όπλου, εφόσον αυτό απαιτείται για την εκπλήρωση του καθήκοντός του, υπό τις εξής προϋποθέσεις :
- Έχουν εξαντληθεί όλα τα ηπιότερα του πυροβολισμού μέσα, εκτός αν αυτά δεν είναι διαθέσιμα ή πρόσφορα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Ηπιότερα μέσα είναι ιδίως παραινέσεις, προτροπές, χρήση εμποδίων, σωματικής βίας, αστυνομικής ράβδου, επιτρεπτών χημικών ουσιών ή άλλων ειδικών μέσων, προειδοποίηση για χρήση πυροβόλου όπλου και απειλή με πυροβόλο όπλο.
- Έχει δηλώσει την ιδιότητά του και έχει απευθύνει σαφή και κατανοητή προειδοποίηση για την επικείμενη χρήση πυροβόλου όπλου, παρέχοντας επαρκή χρόνο ανταπόκρισης, εκτός αν αυτό είναι μάταιο υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες ή επιτείνει τον κίνδυνο θανάτου ή σωματικής βλάβης.
- Η χρήση πυροβόλου όπλου δεν συνιστά υπερβολικό μέτρο σε σχέση με το είδος της απειλούμενης βλάβης και την επικινδυνότητα της απειλής.
Διάκριση πυροβολισμών
Ο πυροβολισμός, ανάλογα με το στόχο της βολής, κλιμακώνεται σε:
- Εκφοβιστικό, όταν δεν στοχεύεται η πλήξη οποιουδήποτε στόχου.
- Κατά πραγμάτων, όταν στοχεύεται η πλήξη πραγμάτων.
- Ακινητοποίησης, όταν στοχεύεται η πλήξη μη ζωτικών σημείων του σώματος ανθρώπου και ιδίως των κάτω άκρων αυτού.
- Εξουδετέρωσης, όταν στοχεύεται η πλήξη ανθρώπου και πιθανολογείται ακόμη και ο θάνατός του.
Σε ποιες περιπτώσεις επιτρέπονται
- Ο εκφοβιστικός πυροβολισμός ή ο πυροβολισμός κατά πραγμάτων επιτρέπεται, ιδίως σε περιπτώσεις κινδύνου από ζώο ή προειδοποίησης για πυροβολισμό εναντίον ανθρώπου, εφόσον έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα, ώστε να μην πληγεί άνθρωπος από αστοχία ή εξοστρακισμό του βλήματος.
- Ο πυροβολισμός ακινητοποίησης επιτρέπεται, αν αυτό απαιτείται: α. Για την απόκρουση ένοπλης επίθεσης, β. Για την αποτροπή επικείμενης τέλεσης ή εξακολούθησης κοινώς επικίνδυνου κακουργήματος ή κακουργήματος που τελείται με χρήση ή απειλή σωματικής βίας, γ. Για τη σύλληψη καταδικασθέντος ή υποδίκου ή καταδιωκομένου που καταλαμβάνεται να τελεί επ’ αυτοφώρω κακούργημα ή πλημμέλημα, εφόσον αντιδρά στη σύλληψή του και υπάρχει άμεσος κίνδυνος να κάνει χρήση όπλου, δ. Για την αποτροπή παράνομης εισόδου στη χώρα ή εξόδου από αυτή προσώπων που επιχειρούν παράνομη διακίνηση ανθρώπων ή πραγμάτων και φέρουν όπλα του εδαφίου α’ της παραγράφου 1 του άρθρου 1 του ν. 2168/ 1993, ε. Για την προστασία εγκαταστάσεων κοινής ωφέλειας ή χώρων, στους οποίους φυλάσσονται αντικείμενα επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία ή τη δημόσια τάξη ή πειστήρια εγκλήματος, εφόσον η φύλαξή τους έχει ανατεθεί ειδικά στον αστυνομικό και επιχειρείται βίαιη είσοδος, προσβολή ή αφαίρεση των φυλασσομένων από ένοπλο, στ. Για την αποτροπή απόδρασης ή ελευθέρωσης κρατουμένου που επιχειρείται με ένοπλη επίθεση, ζ. Για την αποτροπή αφοπλισμού αστυνομικού κατά την υπηρεσία του.
- Ο πυροβολισμός εξουδετέρωσης επιτρέπεται αν αυτό απαιτείται :
α. για την απόκρουση επίθεσης ενωμένης με επικείμενο κίνδυνο θανάτου ή βαριάς σωματικής βλάβης ανθρώπου,
β. για τη διάσωση ομήρων, για τους οποίους απειλείται κίνδυνος θανάτου ή βαριάς σωματικής βλάβης.
Απαγόρευση Πυροβολισμού ακινητοποίησης ή εξουδετέρωσης
Ο πυροβολισμός ακινητοποίησης ή εξουδετέρωσης απαγορεύεται: α. εφόσον υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να πληγεί τρίτος από αστοχία ή εξοστρακισμό του βλήματος, β. εναντίον ενόπλου πλήθους, εφόσον υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να πληγούν άοπλοι, γ. εναντίον ανηλίκου, εκτός αν αποτελεί το μοναδικό μέσο για την αποτροπή επικείμενου κινδύνου θανάτου, δ. εναντίον προσώπου που τρέπεται σε φυγή, όταν καλείται να υποστεί νόμιμο έλεγχο.
Αναλογικότητα και αναγκαιότητα
Εφ όσον ο αστυνομικός αναγκαστεί να καταφύγει στο έσχατο μέσον της χρήσης του όπλου του, θα πρέπει να υπακούσει στις αρχές της αναλογικότητας και της αναγκαιότητας. Eπιβάλλεται κλιμακωτή βαθμηδόν χρήση του όπλου, από την ηπιότερη στην επαχθέστερη. Έτσι το είδος του πυροβολισμού θα πρέπει να είναι εκείνο που θα βλάψει ή διακινδυνεύσει κατά το δυνατόν τα μικρότερης σημασίας έννομα αγαθά. Άλλωστε, όπως ορίζει ο ίδιος ο νόμος ηπιότερη είναι εκείνη η χρήση του όπλου με «τη μικρότερη δυνατή και αναγκαία προσβολή».
Ειρήνη Κ. Κατσαράκη, Δικηγόρος, LLM